Sau Cách mạng, nghệ thuật Mexico trở thành công cụ xây dựng bản sắc quốc gia — và tạo ra một trường phái được cả thế giới biết đến. Đây là trường hợp hiếm khi nghệ thuật và chính sách quốc gia đi cùng nhau tạo ra thứ có giá trị lâu dài.
- Phong trào tranh tường phát triển từ những năm sau Cách mạng.
- Diego Rivera là một trong những hoạ sĩ tranh tường tiêu biểu nhất.
- Frida Kahlo là nghệ sĩ Mexico được biết đến rộng rãi nhất thế giới.
- Thành phố Mexico có số bảo tàng thuộc hàng nhiều nhất thế giới.
Tranh tường — nghệ thuật cho công chúng
Sau Cách mạng, nhà nước Mexico đặt hàng các hoạ sĩ vẽ tranh tường trên các công trình công cộng — trường học, toà nhà chính phủ, thư viện.
Mục đích rất rõ: kể lại lịch sử dân tộc cho một dân số phần lớn chưa biết đọc, và xây dựng ý thức về một bản sắc chung sau nhiều năm nội chiến.
Nội dung các bức tranh thường là lịch sử tiền thuộc địa, cuộc chinh phục, lao động và cách mạng — với cách thể hiện mạnh mẽ, nhiều nhân vật và nhiều lớp nghĩa.
Điều làm phong trào này đặc biệt: nghệ thuật được đặt ở nơi ai cũng thấy, không phải trong phòng trưng bày tư nhân. Đến nay nhiều bức vẫn ở nguyên chỗ và xem miễn phí.
Frida Kahlo
Là nghệ sĩ Mexico được biết đến rộng rãi nhất thế giới, với phong cách rất riêng, phần lớn là chân dung tự hoạ.
Tác phẩm của bà kết hợp mô típ dân gian Mexico, hình ảnh tôn giáo và trải nghiệm cá nhân — đặc biệt là những năm đau đớn sau một tai nạn.
Ngôi nhà nơi bà sống ở khu Coyoacán, Thành phố Mexico, nay là bảo tàng và là một trong những điểm đông khách nhất thành phố — nên đặt vé trước.
Điều đáng nói về sự nghiệp của bà: danh tiếng toàn cầu chủ yếu đến sau khi bà qua đời, khi tác phẩm được đọc lại qua nhiều lăng kính mới. Đây là trường hợp thú vị về cách một nghệ sĩ được đánh giá lại theo thời gian.
Thủ công mỹ nghệ
Song song với nghệ thuật hàn lâm, Mexico có truyền thống thủ công rất mạnh và rất đa dạng theo vùng.
- Dệt và thêu — Oaxaca, Chiapas, với hoa văn mang ý nghĩa riêng của từng cộng đồng;
- Gốm — talavera ở Puebla, gốm đen ở Oaxaca;
- Chạm khắc gỗ nhiều màu — alebrije của Oaxaca;
- Bạc — Taxco;
- Và đồ sơn mài và giấy thủ công ở một số vùng.
Điểm quan trọng: đây không phải hàng lưu niệm mà là truyền thống có kỹ thuật và ý nghĩa. Hoa văn dệt của một cộng đồng có thể mã hoá thông tin về nguồn gốc, địa vị, vùng đất.
Vì vậy có vấn đề về bảo vệ quyền của các cộng đồng trước việc sao chép hoa văn truyền thống — chủ đề được thảo luận nhiều trong ngành thời trang quốc tế.
Kiến trúc hiện đại
Ít được biết bên ngoài nhưng đáng chú ý: Mexico có trường phái kiến trúc hiện đại rất mạnh trong thế kỷ 20.
Đặc trưng là kết hợp hình khối hiện đại với màu sắc rực rỡ và ánh sáng — lấy cảm hứng từ kiến trúc dân gian và cảnh quan Mexico.
Khuôn viên đại học quốc gia ở thủ đô, với các công trình hiện đại kết hợp tranh tường quy mô lớn, được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới — ví dụ về sự kết hợp giữa kiến trúc và nghệ thuật.
Bảo tàng đáng đến
Bảo tàng Nhân học Quốc gia ở Thành phố Mexico được coi là một trong những bảo tàng quan trọng nhất châu Mỹ — nơi tập hợp hiện vật của tất cả các nền văn minh tiền thuộc địa.
Với người chỉ có một ngày ở thủ đô và muốn hiểu Mexico, đây là nơi nên đến trước mọi nơi khác. Nên dành cả buổi, không đi lướt.
Điện ảnh và âm nhạc
Hai lĩnh vực nữa mà Mexico có vị thế đáng kể.
Điện ảnh Mexico có một thời kỳ vàng son giữa thế kỷ 20, và trong những thập niên gần đây, các đạo diễn Mexico đã giành nhiều giải thưởng điện ảnh quốc tế hàng đầu — một thành tích đáng chú ý với một nền điện ảnh không phải thuộc nhóm lớn nhất về quy mô.
Về âm nhạc, ngoài mariachi đã nhắc ở phần Guadalajara, Mexico có nhiều dòng nhạc vùng miền rất khác nhau — mỗi vùng có nhạc cụ, tiết tấu và đề tài riêng.
Điểm chung của các dòng này: âm nhạc gắn chặt với đời sống xã hội — có mặt ở đám cưới, lễ hội, tang lễ, và ở quảng trường vào buổi tối. Đây không phải nhạc để nghe thụ động mà là một phần của sinh hoạt.
Ngoài ra còn bảo tàng nghệ thuật, bảo tàng lịch sử, nhà lưu niệm các nghệ sĩ, và các khu khảo cổ ngay trong thành phố.
Vì sao Mexico có nhiều tranh tường?
Sau Cách mạng, nhà nước đặt hàng hoạ sĩ vẽ trên công trình công cộng để kể lịch sử dân tộc cho dân số phần lớn chưa biết đọc và xây dựng bản sắc chung.
Nhà Frida Kahlo có tham quan được không?
Có — ngôi nhà ở khu Coyoacán nay là bảo tàng và là một trong những điểm đông khách nhất thành phố. Nên đặt vé trước.
Thủ công Mexico có gì đặc biệt?
Không phải hàng lưu niệm mà là truyền thống có kỹ thuật và ý nghĩa — hoa văn dệt của một cộng đồng có thể mã hoá thông tin về nguồn gốc, địa vị, vùng đất.
Chỉ có một ngày thì nên đi đâu?
Bảo tàng Nhân học Quốc gia ở Thành phố Mexico — nơi tập hợp hiện vật của tất cả các nền văn minh tiền thuộc địa. Nên dành cả buổi.
