Dải đất dọc biên giới Mexico – Hoa Kỳ có logic kinh tế riêng, khác cả phần còn lại của Mexico lẫn bên kia biên giới. Đây là vùng mà người quan tâm sản xuất và thương mại cần hiểu trước tiên.
- Biên giới Mexico – Hoa Kỳ dài hơn ba nghìn cây số.
- Sáu bang Mexico nằm dọc đường biên này.
- Công nghiệp lắp ráp xuất khẩu tập trung dày ở các thành phố biên giới.
- Hiệp định USMCA có hiệu lực từ năm 2020, thay cho NAFTA.
Sáu bang, nhiều cặp thành phố
Các bang biên giới của Mexico là Baja California, Sonora, Chihuahua, Coahuila, Nuevo León và Tamaulipas.
Đặc điểm của vùng này là các cặp thành phố sinh đôi hai bên đường biên — Tijuana đối diện San Diego, Ciudad Juárez đối diện El Paso, Nuevo Laredo đối diện Laredo.
Những cặp này vận hành gần như một vùng kinh tế duy nhất bị cắt bởi một đường biên: người sống bên này làm việc bên kia, hàng hoá qua lại nhiều lần trong một chuỗi sản xuất, và nhịp sống của cả hai bên phụ thuộc lẫn nhau.
Mô hình công nghiệp lắp ráp
Từ nửa sau thế kỷ 20, Mexico phát triển mô hình nhà máy nhận nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu để gia công lắp ráp rồi xuất trở lại, chủ yếu sang thị trường Hoa Kỳ.
Các ngành chính gồm ô tô và linh kiện, điện tử, thiết bị y tế, hàng gia dụng. Đây là nguồn việc làm công nghiệp lớn nhất của vùng biên giới.
Lợi thế của vị trí này rất cụ thể: hàng đi từ nhà máy tới khách hàng ở Hoa Kỳ trong thời gian ngắn, bằng đường bộ, thay vì hàng tuần trên biển từ châu Á.
USMCA và quy tắc xuất xứ
Khung pháp lý hiện nay là USMCA — hiệp định giữa Hoa Kỳ, Mexico và Canada, có hiệu lực từ năm 2020, thay cho NAFTA.
Điểm quan trọng nhất với doanh nghiệp là quy tắc xuất xứ: để hưởng ưu đãi thuế quan, sản phẩm phải đạt tỷ lệ giá trị được tạo ra trong khu vực. Với ngành ô tô, các yêu cầu này chặt hơn so với hiệp định trước.
Đây là động lực khiến nhiều nhà cung ứng đặt cơ sở tại Mexico — không chỉ để rẻ, mà để sản phẩm cuối đủ điều kiện hưởng ưu đãi.
Dịch chuyển chuỗi cung ứng
Những năm gần đây, xu hướng đưa sản xuất về gần thị trường tiêu thụ làm tăng sự chú ý tới Mexico.
Lý do doanh nghiệp nêu ra thường gồm: rút ngắn thời gian giao hàng, giảm rủi ro đứt gãy vận tải biển, và thuận lợi về thuế quan trong khối.
Hệ quả thấy được là nhu cầu về nhà xưởng, hạ tầng công nghiệp và nhân lực kỹ thuật tăng lên ở các vùng công nghiệp phía bắc và trung tâm.
Cần nói cho cân bằng: xu hướng này cũng đặt ra áp lực về hạ tầng, điện nước và nhân lực mà không phải địa phương nào cũng đáp ứng kịp. Đây là điều doanh nghiệp cân nhắc đầu tư phải khảo sát tại chỗ.
Monterrey — trung tâm của vùng
Không nằm sát biên giới nhưng gần, Monterrey thuộc bang Nuevo León là đầu tàu công nghiệp của miền bắc.
Thành phố có truyền thống doanh nghiệp lâu đời, các tập đoàn lớn của Mexico đặt trụ sở, và hệ thống đại học kỹ thuật mạnh — yếu tố khiến nó khác với các thành phố biên giới thuần công nghiệp gia công.
Với doanh nghiệp nước ngoài, Monterrey thường là điểm đặt văn phòng và cơ sở đòi hỏi kỹ thuật cao hơn, trong khi nhà máy lắp ráp đặt gần biên giới hơn.
Đời sống ở vùng biên giới
Đây là vùng có mức thu nhập cao hơn trung bình cả nước nhờ công nghiệp, nhưng cũng có chi phí sinh hoạt cao hơn.
Về an ninh, tình hình khác nhau rất nhiều giữa các thành phố và giữa các khu vực trong cùng thành phố. Đây là điều phải tìm hiểu cụ thể theo địa bàn chứ không kết luận chung cho cả vùng.
Với người Việt quan tâm tới vùng này, hướng thực tế nhất là qua doanh nghiệp có hoạt động tại đây — sản xuất, thương mại, hoặc chuỗi cung ứng — chứ không phải tự tìm việc tại chỗ.
Các quy định về đầu tư, lao động và xuất nhập khẩu phải xác nhận với cơ quan có thẩm quyền của Mexico và cơ quan đại diện Mexico tại Việt Nam.
Vì sao công nghiệp tập trung ở vùng biên giới?
Vì hàng đi từ nhà máy tới khách hàng ở Hoa Kỳ trong thời gian ngắn bằng đường bộ, thay vì hàng tuần trên biển từ châu Á.
USMCA là gì?
Hiệp định giữa Hoa Kỳ, Mexico và Canada có hiệu lực từ 2020, thay cho NAFTA. Điểm quan trọng nhất với doanh nghiệp là quy tắc xuất xứ về tỷ lệ giá trị tạo ra trong khu vực.
Monterrey khác gì các thành phố biên giới?
Có truyền thống doanh nghiệp lâu đời, các tập đoàn lớn đặt trụ sở và hệ thống đại học kỹ thuật mạnh — thường là nơi đặt văn phòng và cơ sở kỹ thuật cao, không chỉ lắp ráp.
Dịch chuyển chuỗi cung ứng có mặt trái không?
Có — áp lực về hạ tầng, điện nước và nhân lực mà không phải địa phương nào cũng đáp ứng kịp. Doanh nghiệp cân nhắc đầu tư phải khảo sát tại chỗ.
