Hai nước ở hai đầu Thái Bình Dương, quan hệ ngoại giao đã nửa thế kỷ, và dư địa hợp tác còn rất rộng. Đây là mối quan hệ chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng của cả hai bên.
- Quan hệ ngoại giao Việt Nam – Mexico thiết lập năm 1975.
- Cả hai nước đều tham gia hiệp định CPTPP.
- Mexico là một trong những đối tác lớn của Việt Nam tại khu vực Mỹ Latinh.
- Hai nước đều nằm ven Thái Bình Dương.
Nền tảng lịch sử
Quan hệ ngoại giao được thiết lập năm 1975, và có nền tảng cảm tình từ trước đó — trong giai đoạn kháng chiến của Việt Nam, đã có phong trào ủng hộ tại Mexico và nhiều nước Mỹ Latinh.
Đây là điểm đáng biết vì nó giải thích thái độ thiện cảm mà nhiều người Mexico dành cho Việt Nam — nhất là các thế hệ đi trước, những người nhớ giai đoạn đó.
Với người Việt tới Mexico, điều này có ý nghĩa thực tế: tên Việt Nam thường được đón nhận tích cực, và đó là điểm khởi đầu thuận lợi trong giao tiếp.
Khuôn khổ kinh tế: CPTPP
Cả hai nước đều tham gia hiệp định CPTPP — đây là khuôn khổ quan trọng nhất cho quan hệ kinh tế hai bên hiện nay.
Ý nghĩa thực tế: hàng hoá đủ điều kiện xuất xứ được hưởng ưu đãi thuế quan giữa các nước thành viên, theo lộ trình quy định.
Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là công cụ cụ thể để tiếp cận thị trường Mexico — nhưng phải tra cứu theo từng dòng hàng, vì cam kết và quy tắc xuất xứ khác nhau.
Điều đáng lưu ý: nhiều doanh nghiệp chưa tận dụng hết ưu đãi này vì không nắm thủ tục chứng nhận xuất xứ. Đây là chỗ mà tư vấn chuyên môn có giá trị rõ ràng.
Thương mại hai chiều
Về cơ cấu, hai nền kinh tế có tính bổ sung ở một số nhóm và cạnh tranh ở nhóm khác.
Việt Nam có thế mạnh ở hàng điện tử, dệt may, giày dép, thuỷ sản, nông sản chế biến. Mexico mạnh ở ô tô và linh kiện, thiết bị, nông sản ôn đới và nhiệt đới cao cấp.
Điểm cần nhìn thẳng: ở một số nhóm nông sản và hàng dệt may, hai nước là đối thủ trên cùng thị trường Bắc Mỹ. Đây là thực tế cần tính khi xây dựng chiến lược.
Ngược lại, chuỗi cung ứng công nghiệp là nơi có tính bổ sung rõ — vật tư, linh kiện từ Việt Nam cho các nhà máy tại Mexico là hướng có dư địa.
Dư địa chưa khai thác
Có mấy lĩnh vực mà quan hệ hai nước còn nhiều khoảng trống.
Du lịch — lượng khách hai chiều còn rất thấp so với tiềm năng, chủ yếu vì khoảng cách và thiếu kết nối hàng không.
Giáo dục — số sinh viên trao đổi giữa hai nước còn ít, dù cả hai đều có thế mạnh trong một số ngành.
Văn hoá — hiểu biết lẫn nhau còn hạn chế ở mức đại chúng, dù cả hai đều có nền văn hoá và ẩm thực rất giàu.
Đầu tư — dòng đầu tư hai chiều còn khiêm tốn so với quy mô hai nền kinh tế.
Điểm chung đáng chú ý
Hai nước có nhiều điểm giống nhau hơn thoạt nhìn.
Cùng là nền kinh tế đang lên với dân số đông và cơ cấu trẻ; cùng có nền công nghiệp chế biến xuất khẩu gắn với một thị trường lớn bên cạnh; cùng có nông nghiệp mạnh và ẩm thực được thế giới biết đến.
Và về văn hoá xã hội: gia đình là trung tâm, giao tiếp giữ hoà khí, tưởng nhớ tổ tiên là truyền thống quan trọng — những điểm khiến người Việt và người Mexico thường thấy dễ hiểu nhau.
Kết nối hàng không — nút thắt lớn nhất
Có một rào cản cụ thể kìm hãm gần như mọi lĩnh vực hợp tác: không có đường bay thẳng giữa hai nước.
Hệ quả dây chuyền khá rõ. Du lịch hai chiều thấp vì hành trình dài và đắt; doanh nhân ngại đi khảo sát vì mất quá nhiều thời gian cho một chuyến; và sinh viên ít chọn vì chi phí về thăm nhà quá cao.
Đây là ví dụ cho thấy hạ tầng kết nối quyết định mức độ quan hệ nhiều hơn là các văn bản hợp tác. Các nước có đường bay thẳng với Việt Nam đều có trao đổi thương mại, du lịch và giáo dục cao hơn hẳn.
Trong khi chưa có thay đổi, cách thực tế là tận dụng các trung tâm trung chuyển — chọn hành trình qua một điểm quá cảnh duy nhất, và gộp nhiều việc vào một chuyến đi thay vì đi nhiều lần.
Thông tin về xúc tiến thương mại và hợp tác liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Mexico và cơ quan đại diện Mexico tại Việt Nam. Số liệu thương mại cụ thể thay đổi theo năm — tra cứu tại nguồn chính thức ở thời điểm cần.
Quan hệ hai nước có từ bao giờ?
Quan hệ ngoại giao thiết lập năm 1975, với nền tảng cảm tình từ trước — có phong trào ủng hộ Việt Nam tại Mexico và nhiều nước Mỹ Latinh.
Khuôn khổ kinh tế chung là gì?
Hiệp định CPTPP — hàng đủ điều kiện xuất xứ được hưởng ưu đãi thuế quan. Nhiều doanh nghiệp chưa tận dụng hết vì không nắm thủ tục chứng nhận xuất xứ.
Hai nước bổ sung hay cạnh tranh?
Cả hai — cạnh tranh ở một số nhóm nông sản và dệt may trên thị trường Bắc Mỹ, nhưng bổ sung rõ ở chuỗi cung ứng công nghiệp.
Lĩnh vực nào còn nhiều dư địa?
Du lịch, giáo dục, giao lưu văn hoá và đầu tư hai chiều — tất cả đều còn khiêm tốn so với quy mô hai nền kinh tế.
