Đọc một lời khuyên bằng vị trí của người khuyên

Phần lớn lời khuyên đều đúng cho người nói. Biết người ấy đứng ở đâu trên trục thì dùng được lời khuyên của họ mà không phải tin hay không tin.

Ba câu hỏi lại trước khi dùng một lời khuyên

• Người này sống nhờ cái gì — phần hướng ra hay phần hướng vào;
• Họ đã ở đây bao lâu — vì quãng đầu và sau quãng đầu cho hai bức tranh khác;
• Họ đang ở đoạn nào của dải — đầu cao, đầu thấp, hay khoảng giữa.

Ba câu này không phải để nghi ngờ ai. Chúng chỉ để biết lời khuyên ấy vốn được rút ra từ hoàn cảnh nào — và hoàn cảnh ấy có giống mình không.

Lệch thường gặp theo vị trí người nói

• Người ở đầu cao mô tả mọi thứ nhanh hơn thực tế với người sẽ sống ở đầu thấp;
• Người ở đầu thấp mô tả mọi thứ đều hơn thực tế với người sẽ vào phần hướng ra;
• Người mới tới nhấn phần khó, người ở lâu bỏ qua đúng phần ấy;
• Và người làm nghề gửi đi được kể như thể ai cũng làm được vậy, trong khi điều kiện ấy hiếm.

Bốn lệch này đều có hướng cố định, nên trừ hao được. Biết người nói thuộc nhóm nào thì biết phải cộng thêm hay bớt đi phần nào.

Lời khuyên nào dùng gần như nguyên

• Của người cùng vị trí và cùng quãng ở — hiếm, nhưng khi tìm được thì quý nhất;
• Về phần thuộc lớp có trước — nó không phụ thuộc vị trí nên ai nói cũng như nhau;
• Và về những việc rất cụ thể — lối đi, giờ giấc, cách một thủ tục diễn ra — vì chi tiết thì ít bị vị trí bóp méo.

Ngược lại, thứ bị bóp méo nhiều nhất là nhận xét chung — chỗ này dễ sống hay khó sống, nên đi hay nên ở. Những câu ấy gần như hoàn toàn là vị trí của người nói.

Hỏi thế nào để bớt lệch

• Hỏi việc cụ thể thay vì hỏi nhận xét;
• Hỏi kèm mốc thời gian — chuyện này xảy ra khi nào;
• Hỏi thêm một người ở vị trí khác rồi lấy phần trùng nhau;
• Và hỏi riêng người ở lâu một câu: người mới hay mắc lỗi gì.

Câu cuối kéo ra đúng phần mà người ở lâu vốn không kể vì với họ nó là chuyện đương nhiên — và phần ấy thường có ích hơn cả phần họ chủ động kể.

Và tự kiểm lời mình nói

• Mình cũng đứng ở một vị trí, nên mình cũng lệch theo đúng cách ấy;
• Nói kèm vị trí của mình thì lời mình nói dùng được hơn nhiều — người nghe tự trừ hao;
• Và một câu nói rõ hoàn cảnh giúp được nhiều hơn mười câu nhận xét chung.

Đây là cách dùng phần này có ích nhất về lâu dài: không chỉ để lọc lời người khác, mà để nói lại cho người tới sau theo cách họ dùng được.

Ba loại lời khuyên theo mức cụ thể

• Loại kể một việc đã xảy ra — dùng được gần như nguyên, chỉ cần hỏi thêm khi nào và ở đâu;
• Loại mô tả một cách làm — dùng được nếu hoàn cảnh gần giống, và phải kiểm hai ba điều kiện;
• Loại kết luận chung — gần như không dùng được trực tiếp, nhưng nó cho biết vị trí của người nói.

Loại thứ ba vẫn có ích, chỉ là ích ở chỗ khác với người nói tưởng: nó không nói về chỗ ấy, nó nói về người ấy. Nghe với ý đó thì mọi lời khuyên đều thành thông tin, kể cả những lời mâu thuẫn nhau.

Khi hai lời khuyên trái ngược

• Kiểm vị trí của hai người trước khi kiểm nội dung — rất thường là cả hai đều đúng ở chỗ của họ;
• Tìm phần cả hai cùng nói — phần ấy ít phụ thuộc vị trí nên chắc hơn;
• Và phần họ khác nhau chính là phần phụ thuộc vị trí — tức phần mình phải tự xác định cho mình.

Cách này biến một mâu thuẫn thành một bản đồ: phần trùng là nền, phần lệch cho biết trục đang chạy theo hướng nào. Hai lời khuyên trái ngược nhau vì thế cho nhiều thông tin hơn hai lời khuyên giống nhau.

Mọi việc thật liên quan tới cư trú, giấy tờ, lao động hay kinh doanh phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư. Không lời khuyên cá nhân nào thay được ba nguồn ấy.