Trục thứ hai chạy theo hướng nào

Trục thứ hai không phải một đường kẻ mà là một tập hợp điều kiện xếp theo một chiều. Ba cách nhận ra chiều ấy mà không cần dụng cụ gì.

Cách một: đi và xem cái gì đổi

• Đi theo một hướng rồi để ý cái gì đổi dần — cây cối, cách xây, thứ người ta trồng;
• Đổi dần là dấu của một trục; đổi đột ngột là dấu của một ranh, không phải trục;
• Và hướng nào cho nhiều thứ đổi nhất thì hướng ấy là trục.

Cách này mất vài ngày và không cần biết gì trước. Nó cũng cho luôn cả độ dốc — đi một quãng ngắn mà đổi nhiều thì trục dốc ở đoạn ấy.

Cách hai: xem nhịp trong năm

• Nhịp trong năm ở hai chỗ khác nhau bao nhiêu — khác nhiều thì hai chỗ ở hai mức khác nhau trên trục hai;
• Nhịp giống nhau thì cùng mức, dù hai chỗ cách xa nhau;
• Và nối các chỗ cùng nhịp lại thì ra đường vuông góc với trục.

Cách này chính xác hơn cách một nhưng đòi quan sát qua một vòng năm, hoặc hỏi người đã đi qua nhiều vòng. Nó cũng là cách mà người ở lâu dùng mà không gọi tên.

Cách ba: hỏi cái gì ở đây làm được mà chỗ kia không

• Những việc gắn với điều kiện tự nhiên chỉ làm được ở một khoảng nhất định của trục hai;
• Ranh của khoảng ấy là một mức trên trục;
• Và nhiều việc khác nhau cho nhiều ranh, rải ra thì thành một đường trượt.

Cách này nhanh nhất vì hỏi được ngay, và nó cho cả bản đồ lẫn lý do — biết vì sao một việc chỉ làm được ở đó thì hiểu luôn trục ấy đo cái gì.

Trục hai có thể có nhiều hơn một

• Độ cao là một trục, khoảng cách tới nước là một trục khác;
• Chúng thường gần vuông góc với nhau, nên mỗi cái thêm một toạ độ;
• Nhưng thường một cái chi phối hẳn ở mỗi vùng, nên đọc một cái là đủ cho phần lớn việc.

Cách chọn: lấy cái giải thích được nhiều thứ nhất ở chỗ mình đang đứng. Không cần đúng về mặt lý thuyết — cần dùng được, và cái dùng được là cái khớp với nhiều quan sát nhất.

Bản đồ trục hai bền tới đâu

• Nó gắn với những thứ không đổi, nên bản đồ dùng được rất nhiều năm;
• Cái đổi là cách người ta sống với nó, không phải bản thân nó;
• Và khi cách sống đổi thì phần dễ và phần khó dịch chỗ, dù trục vẫn nguyên.

Nên có hai lớp cần tách ngay cả trong trục hai: lớp điều kiện thì không đổi, lớp cách xoay xở với điều kiện ấy thì đổi. Người mới nhìn thấy lớp thứ hai trước và dễ nhầm nó là lớp thứ nhất.

Dùng trục hai để làm gì

• Biết nhịp trong năm ở chỗ mình — quãng nào dồn, quãng nào lặng;
• Biết vì sao một việc làm được ở đây mà không ở chỗ khác;
• Biết phần nào của chỗ này không đổi dù mọi thứ khác đổi;
• Và đọc đúng những chỗ mà trục chính không giải thích được.

Nhầm trục hai với một điểm lệch

• Điểm lệch chỉ ảnh hưởng quanh nó, còn trục hai chạy suốt cả dải;
• Đi xa khỏi điểm lệch thì ảnh hưởng tắt; đi dọc trục hai thì giá trị đổi dần chứ không tắt;
• Và điểm lệch có tâm, trục thì không có tâm.

Cách phân biệt gọn: đi xa rồi xem nó tắt hay nó đổi. Tắt thì đó là một điểm; đổi dần thì đó là một trục. Phân biệt này quan trọng vì hai thứ đòi hai cách chuẩn bị khác hẳn.

Bản đồ trục hai học từ ai

• Từ người làm nghề gắn với điều kiện tự nhiên — họ đọc trục này chính xác nhất vì sống bằng nó;
• Từ người đã đi qua nhiều vòng năm ở đó, chứ không từ người mới;
• Và từ chính cách người ta xây và trồng — hai thứ ấy là bản đồ đã vẽ sẵn trên mặt đất.

Nguồn thứ ba là nguồn đọc được ngay mà không phải hỏi ai: cách nhà cửa xoay hướng, thứ được trồng, vật liệu được dùng đều xếp theo trục hai. Đi một quãng và để ý ba thứ ấy đổi ở đâu là ra được các mức của trục.

Đây là cách đọc ở mức cơ chế, không phải mô tả điều kiện cụ thể và không phải hướng dẫn ứng phó. Mọi việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.